|
|
|
MODA NÄME? ASLYNDA MODA...
Nurmyrat Sadyliyew
Soragymyza moda aslynda haçan ˙üze çykypdyr di˙en täze sowal bilen jogap bermäne çemeleŝeliñ.
Taryh sahypalaryna ilki bolup feodalizmiñ orta baŝlarynda latynça modus modernus sözleri bilen be˙an edilen modanyñ, ilkidurmuŝ-obŝina gurluŝygynyñ dargamagy esasynda ˙üze çykan gul e˙eçilik gurluŝygy döwründe-de häsi˙etleri görlüpdir.Adamlary synpy ta˙dan araçäkleŝdiren bu döwürde , gul e˙eleriniñ gullaryna pes derejede garamaklary öz ˙erinde modanyñ häsi˙etlerinden biridir.
Feodalizmiñ döremegi gullaryñ ˙erine, has öndürijilikli, zähmetinden-de özüne pa˙ düŝen da˙hanlar al˙ar.
Yeterlik derejede i˙mitlenmekleriniñ ˙any bilen baŝga-da durmuŝ ŝertleri bilen tanyŝ bolan adam sanyñ artmagy zerarly moda özüniñ täsirini görüner derejede ba˙laŝdyr˙ar. Bu çaglarda ˙er ˙a-da önümçilik pudaklaryñ e˙eleri özlerini da˙hanlardan a˙ry orna go˙mak we zähmet çekme˙ändiklerini äŝgär etmek üçin ü˙tgeŝik geynipdirler. Munuñ subudy :
Zähmet çekmäne ukyply bolma˙an giñ sebetli ˙a-da 1-2 metr uzynlygyna sü˙ren˙än zenan ge˙imleri we ŝuña meñzeŝler.Adamzadyñ
doglanyndan soñ ilki bilgilerini ö˙künme ˙oly bilen öwren˙ändigini, ömri
bo˙unça bu häsi˙ete (psihologiki ta˙dan) ˙atgynlygy a˙dyl˙ar. Ö˙kün˙än
adam bilen ö˙künil˙än adam arasynda baglaŝyk, ö˙künil˙än adamyñ,
ö˙kün˙än adamda bolma˙an fiziki-estetiki güyç ˙aly gü˙çlere e˙e bol˙anlygydyr.
Gul e˙eçilik drumuŝyndan ozal adamlar arasynda bu gü˙çler garŝylyksyz deñ pa˙laŝyp, öz bähbitleri üçin deñ hereket edip (ilki durmuŝ-obŝ gur.ser.sal) sürüler halynda ˙aŝapdyrlar. Taryhy husus ygtybary bilen gü˙çli bolanlara, adamlar tarapyndan giñden ö˙künilmesi esasynda baŝla˙an ; we gü˙çli bolanlaryñ , özlerini estetiki ta˙dan tapawutlandyrmak maksady bilen baŝga bir täzeligi ˙üz öwürmeleri netijesinde tamamlan˙an sosial kowalamaja di˙ip bileris. Bu sosial hadysanyñ üznüksiz dowamy, yzygderli ü˙tgäp dur˙an modanyñ içgin ykbalydyr.
okarda belle˙ŝimiz ˙aly orta asyrlarda üstki topara dahylly edilen modanyñ latynça be˙any modus we dilimize edil ŝu wagt, dü˙ne degiŝli bolma˙an, häzirki, diñe bu güni öz içine al˙an dün˙ägara˙ŝy di˙en manylary ber˙är.Çünki (ozalam,häzirem) ö˙kenil˙än topar özlerine ö˙künenlerden, derrew tapawutlanmak üçin baŝga öwŝgünli täze önümlere ähmi˙et bererler.
Günlük durmuŝymyzda gurluŝykdan kuhni˙a we ö˙ enjamlaryna, ˙öreme, gürleŝme hatda daranma ŝeklimize çenli giñ durmuŝ ŝertlerine hyzmat ed˙än moda ; döwrümizde hususy e˙eçilik pudaklarynyñ ösmegi bilen ykdysady babatda söwda dolandyrŝygyñ çaltlandyrmasy hökmünde-de garal˙ar.(ösen ˙urtlarda).
aŝa˙ŝyñ birnäçe pudaklarynda özüni görkez˙än we adam durmuŝyny köp tarapla˙yn suratlandyran moda eŝik ge˙inme babatda neŝirlenen ˙alydyr.
Adamzat ilki örtünmekden soñra ge˙inmek we medeni˙etiñ ösmegi netijesinde ŝu günki giñ manysyna gowuŝan moda ˙erinde, la˙yk zadyñ, dogry wagtda ge˙inmesini talap edip jemgy˙et üstünde höküm etme gü˙ji-de bardygy mälim zatdyr.
Fransuz rewol˙usi˙asy we senagatyñ ösmegi bilen modanyñ ŝu günki manysyna gowŝandygy kabul edil˙är.
Latynçadan Fransuzça La Mode sözi bilen geçen moda iñlisçedäki garŝylygy Fashiondyr we adat, usul, biçim, häsi˙et, kada, näzik durmuŝa, üst topar manylaryny añlad˙ar.
Käbir halky˙etler ge˙imi, öz däp-dessurlary çäklerini aŝmajak suratda añlamlar bilen atlandyrypdyrlar. Mysal üçin Arapçada Libas eŝik di˙mek bolup bedeniñ ŝeklini bakyŝlardan uzak tutmak, saklamak manylaryna gel˙är, ˙ene Arapçada Ŝiar ge˙im manysyndadyr we kiŝiniñ özüni tanatmak üçin ulan˙an alamaty diymekdir.
Parsçada Puŝeŝ ge˙im di˙mekdir, beden gizlemek, nazarlardan uzaklaŝdyrmak manylaryny ber˙är.
Nemesçede Kleiden ge˙indirmek ŝol sanda-da ge˙ene kiŝilik ,häsi˙et,many bermek di˙en manylary añlad˙ar.Yene-de nemesçede anzug bir erkek ge˙imi biçimidir ŝol sanda küŝt bo˙unça ilkinji göçümi göçmek di˙mekdir.
Ŭtal˙ançada Costum ENDŬK, däp, häsi˙et , tutum, biçim geyim, ge˙niŝ ŝekli manylaryna gel˙är.
Ŭñlisçede eŝik DRESS we düzeltmek, bezemek, bezeg etmek manylaryndadyr.
Franszçada HABŬT ge˙im manysynyñ ˙any bilen ˙er edinmek , orun tutmak , sa˙garylmak di˙mekdir.
Bu manylary göz öñünde tutsak Azi˙a medeni˙etinde örtünmek, bakyŝlardan uzaklaŝmak üçinem ulanylan ge˙im Günbatar medeni˙etinde bezemek, orun tutmak , ge˙imleri bilen özleriniñ häsi˙etlerini äŝgär etmek , tanalmak baŝgaça a˙danymyzda wizit kart ˙erine-de , wezipeleri berja˙ edipdir we häzirem ŝe˙le äheñlere duŝ gelmek bol˙ar.
Dile getirme ˙ada baŝga bir ta˙dan be˙an edilen ˙alnyŝlary geljekde düzeldip has-da giñden ta˙˙arlamak üçin tañkytlaryñ hemmesine deñ ˙akynlyk bilen açykdygymyzy a˙an ed˙äris. Ystambyl
Türkiýe
|
|
|
 Ŭokaryk Bök
|